Geri Bildirim
Akran Zorbalığı Nedir? Altında Yatan Nedenler
Akran Zorbalığı Nedir? Altında Yatan Nedenler

Akran Zorbalığı Nedir? Altında Yatan Nedenler

127

Şiddet, saldırganlık ve zorbalık tüm kültürlerde yaygındır ve birbirlerine yakın kavramlardır. Saldırganlık günlük yaşamda çok sık kullanılmakla birlikte tanımlanmasında tam fikir birliği olmayan bir kavramdır. Geniş kapsamda saldırganlık, diğer bir kişiye niyetli olarak zarar vermek ya da onu incitmek, diğerini incitme niyetiyle yapılan eylemler ve söylenilen sözler, fiziksel ya da psikolojik acıya yol açmayı amaçlayan niyetli davranışlar olarak tanımlanabilir. Oldukça geniş bir tanımlamaya sahip olan saldırganlığın zorbalık, şiddet gibi çeşitli alt dalları vardır.

Akran Zorbalığı

Her zorbalık aslında saldırganlıktır; ancak her saldırganlık için aynı şey söz konusu değildir. Bir eyleme zorbalık denilebilmesi ve saldırganlıktan ayırt edilebilmesi için amaçlılık, süreklilik ve güç dengesizliği gibi belli koşulların gerçekleşmiş olması gerekmektedir (Monks, Smith ve Pearce). Ana unsurları fiziksel gücü kullanmaya dayalı olan şiddet de bir saldırganlık biçimidir (Pişkin, 2002). Zorbalığın fiziksel boyutta ortaya çıktığı durumlarda zorbaca eylemler, aynı zamanda şiddet olarak da kabul edilmektedir (Pişkin, 2002).  Ancak zorbalık, sadece fiziksel olarak ortaya çıkmaz ve bu yönüyle de şiddetten farklılaşır (Gökler, 2007). Zorbalığı, gücün sistematik olarak kötüye kullanılarak fiziksel olarak daha büyük, güçlü, baskın, popüler birisinin veya grubun, kendilerinden daha küçük veya güçsüz birisini amaçlı ve sürekli olarak incitmesi, hırpalaması ya da rahatsız etmesi ile sonuçlanan bir saldırganlık türüdür.

Son yıllarda yapılan araştırmalar zorbalığın okullarda ciddi bir boyuta ulaştığını göstermektedir. Türkiye’de Pekel-Uludağlı ve Uçanok (2005), zorba, mağdur ve zorba/mağdur rolünde zorbalığa karışan çocukların toplam oranını %23, Hilooğlu ve Cenkseven-Önder (2010) ise %22.9 olarak belirlemişlerdir. Zorbalığın bir türü olan “Akran Zorbalığı”, kavram olarak uzun zamandır var olup 2000’li yıllardan itibaren ülkemizde yaygınlaşan bir kavramdır.

Zorbalık ile ilgili yapılan tanımlar  farklılaşsa bile, zorbalıkla ilgili yapılan temel vurgular şunlardır:

  • Kasıtlıdır, zarar verme amaçlıdır.
  • Zorbalık fiziksel (tekme, tokat vb.) veya psikolojik (dışlama, konuşmama vb.) olabilir.
  • Bireysel ya da grupça gerçekleştirilebilir.
  • Süreklilik gösterir; tekrarlanma olasılığı yüksektir.
  • Taraflar arasında fiziksel ya da psikolojik güç dengesizliği vardır.
  • Genellikle baskınlık kurmak, sosyal statü kazanmak ya da bu statüyü korumak amacıyla gerçekleştirilir.

Akran Zorbalığının Nedenleri

Çocuktan Kaynaklanan Nedenler

  • Uyumlu olmadıklarını hissettikleri için,
  • Gösteri yapma ya da sert görünmeyi istedikleri için,
  • Başka insanları incitmenin doğru olduğunu düşündükleri için,
  • Birçoğu kendilerinden hoşlanmadıklarını başkalarına yansıtmak istedikleri için,
  • Ebeveynleri tarafından evde sürekli cezalandırıldıkları için,
  • Zorbaca davranışlarda bulunan bir ablaları ya da ağabeyleri olduğu için,
  • Ebeveynler, onlara (zorbalara) veya birbirlerine karşı şiddet kullandıkları için,
  • Başka birisi tarafından zorbalığa uğradıkları için.

MEB (2007)’in yaptığı çalışmaya göre, çocukların kendilerinden kaynaklanan ve akran zorbalığına neden olan davranışlara bakıldığında, zorbalık davranışına maruz kalma olasılığı yüksek olan çocukların özellikleri aşağıdaki gibi sıralanmaktadır.

  • Pasif ve içine kapanık,
  • Hayır deme, uygun kişiden yardım isteme, kendini savunabilme gibi sosyal becerilerden yoksun olan,
  • Ürkek, kaygılı ya da girişken olmayan
  • Genellikle fazla arkadaşı olmayan
  • Duygusal olarak çabuk dağılabilen çocuklar

Öte yandan zorbalık davranışına maruz kalma olasılığı düşük olan çocukların özellikleri ise şöyle sıralanabilir (MEB, 2007):

  • Çatışma çözme, iletişim ve soysal becerileri gelişmiş,
  • Uzlaşabilen ve alternatif çözümler sunabilen,
  • İnsanların duygularının farkında olan,
  • Çatışmaları çözmede ve diğer çocukların yardım almalarında aktif rol üstlenebilen çocuklar

Çocuğun Kendisi Dışındaki Nedenler

ocuğun psikolojik ve sosyal ihtiyaçlarının okulda karşılanmaması birçok uyumsuzlukların çıkmasına sebep olabilir. Bunlar arasında en belirgin etmenleri şöyle sıralamak mümkündür:

  • Çocuklar arasındaki bireysel farkların tanınmaması
  • Çocuklara gereken önemin verilmemesi
  • Gerekli rehberliğin yapılmaması
  • Öğretmenlerin disiplin ve eğitim tutumları- tedbirleri
  • Akran grubu
  • Toplum
  • Medya

Akran Zorbalığı Ailelere Önerileri

  • Okullarda zorbalığı önlemek için belki de önce zorbalığın ne olduğunu daha doğru bir şekilde anlamak gerekiyor. Bunun için velilere, öğretmenlere, öğrencilere, okul personellerine eğitimler ve konferanslar düzenlenerek gerekli bilgilendirilmeler yapılabilir. Zorbalık sorununun tek bir sorumlusu yoktur, bu sebeple önleyici bir stratejilerin hem bireysel düzeyde öğrencileri hem de bir bütün olarak okulu hedeflemesi gerekmektedir. Öğretmenler sınıflarının kitaplardaki, televizyon programlarındaki ya da filmlerdeki zorbalığı belirlemelerine yardımcı olabilir. Bu zorbalığın etkilerinin neler olabileceği ve nasıl çözüldüğünü veya çözülebileceğini tartışabilir. Ebeveynler çocuklarına açık açık zorbalığın ne olduğunu anlatabilir; zorbalığın, zorbalığa maruz kalmanın ya da durup başka çocukların zorbalığa maruz kalmasını seyretmenin hoş görülemeyeceğini açıklayabilir.
  • İlköğretim yılları, öğrencilerin gerek akademik özgüvenlerinin gelişimi, gerekse psikolojik ve sosyal gelişimleri açısından önemli yıllardır. Okul, ergenlik dönemindeki yaşam alanlarından biridir ve bu yaşam alanında öğrenciler, haftada yaklaşık 30-35 saatlerini öğretmenleriyle ve akranlarıyla yakın ilişki içerisinde geçirmektedirler. Özellikle duygusal dalgalanmaların çok yaşandığı ergenlik döneminde, öğretmenlerinden ve diğer arkadaşlarından psikolojik olarak kabul ve sosyal destek görmeleri bireyler için önem taşımaktadır.
  • Okulda geliştirilen zorbalık karşıtı politikalar hem zorba hem kurban öğrencilere yönelik önlemler içermelidir. Okul çapında düzenlenecek uygulamalar, öğrenci ve öğretmenlerde çeşitli sosyal becerileri geliştirmekten, kişiler arası çatışmaları barışçıl yollarla çözmeye ve stresle başa çıkmaya kadar geniş bir beceri eğitimini; zorbalığa karışan öğrencilere gereken psikolojik yardımın ve sosyal desteğin sağlanmasını; ailelerle işbirliği yapma ve onlara gereken eğitimin verilmesini, vb. kapsaması, okul kültürünün bir bütün olarak istenen yönde değişmesine katkı sağlayacaktır.

 

 


Psikolog