FİRMA KAYIT
Çocuklara Aile İçi Disiplini Nasıl Öğretiriz?
Çocuklara Aile İçi Disiplini Nasıl Öğretiriz?

Çocuklara Aile İçi Disiplini Nasıl Öğretiriz?

163

“Evde disiplini sağlayamıyorum, nerede yanlış yapıyorum?”, “Ev içinde koyduğum kuralları çocuğuma nasıl öğretebilirim?”, “Çocuğuma disiplinli olmayı öğretirken ebeveyn olarak nasıl davranmam gerekir?” sorularının cevabını merak eden birçok ebeveyn var.

Disiplinin tanımını yapmak gerekirse; bireylerin içinde yaşadıkları topluluğun genel düşünce ve davranışlarına uymalarını sağlamak amacıyla alınan önlemlerin tümüdür diyebiliriz. Bu tanımı bir aileye uyarladığımızda daha çok ebeveynlerin değer ve düşünce sistemi tarafından çocukların uyması için oluşturulan yazısız kurallardır. Çocukların bilgisayar/tablet başında geçirdikleri süre, yatma saatleri, eve giriş-çıkış saatleri ders çalışma düzenleri, gibi birçok uyulması beklenen kurallar vardır. Ebeveynlerin çocuklarının bu gibi kurallara uyması için aldıkları önlemlere aile içi disiplin diyebiliriz. Her ailenin disiplin anlayışı farklılık gösterir. Önemli olan ebeveynlerin bu kuralları nasıl uyguladıklarıdır.

Disiplin, algılandığı gibi sevimsiz bir şey değildir, aksine hayatınıza düzen getirir. Ebeveynler olarak çocuklarınızın yaşamlarında düzen olmasını istemeniz çok doğaldır. Disiplinde dikkat etmemiz gereken noktalara değinelim;

Çocuklarınız için istediğiniz, uygun gördüğünüz bu düzen kuralları sizin için de geçerli mi?

Evet, bu kurallar sizin için de geçerli olmalıdır. Çocuklar, ebeveynlerinin uymadıkları kurallara kendileri de uymak istemezler. Ev içinde belli başlı kurallar varsa bunlara öncelikle ebeveynlerin uymaları ve çocuklarına örnek olmaları, yol göstermeleri beklenir. Çocuk, ebeveynlerinin davranışlarını gözlemleyerek öğrenir. Bu nedenle “Oğlum/Kızım sen benim yaptığımı yapma.” demek ve çocuğunuzun da bu davranışı yapmamasını beklemek pek mantıklı olmayacaktır.

Bir örnek üzerinde düşünelim; anne, çocuğuna “Evimizde oyun oynamak için günde yarım saat interneti kullanabiliriz çünkü daha fazlası hem sağlığımıza zararlı hem de gün içinde birlikte vakit geçirmemize engel oluyor.” diyerek aile içinde bir kural koyuyor. Ancak kendisi bütün gün akıllı telefonunu elinden bırakmıyor. Çocuk da daha fazla oyun oynamak için ısrar ediyor ama annesinin olumsuz yanıtıyla karşı karşıya kalıyor. Siz çocuk olsanız ve bu durumu yaşasanız ne düşünürdünüz? Evde belirlenen bir kural var ve bu kurala sizden başka hiç kimse uymuyor. Çocuğun bu durumda kurala uymak istememesi ve hırçınlaşması normaldir. Aile içinde bir kural koyuyorsanız bu kurala öncelikle sizin uymanız ve çocuğunuza örnek olmanız gerekir.

Çocuğunuza kuralları öğretmeniz neden önemlidir?

Hatırımızda tutmamız gereken bir şey daha var ki o da çocukların bizim zihnimizden geçenleri bilmiyor oluşları. Her ailenin yazılı olmayan kuralları var demiştik. Bu kurallar genellikle ebeveynler tarafından oluşturulduğu için çocuklar bu kuralları bilmiyorlar. Ebeveynlerin bu kuralları çocuklarına öğretmeleri gerekir. Kuralların öğretilmesi gerektiğinden bahsettik ancak okul öncesi dönemde ki çocuklar için soyut şeylerin öğrenilmesi daha zordur. Bu nedenle beraber hazırlayacağınız bir kurallar listesi yapabilir ve evde herkesin görebileceği bir yere asabilirsiniz. Çocuğunuz okuma-yazmayı bilmiyor olsa bile onu da bu listenin yapımına dahil edebilirsiniz (kuralların resmini çizebilir, altına imza yerine parmak izini basabilir). Listeyi oluştururken listenin çok uzun olmamasına dikkat etmelisiniz. Çocuğunuzun yaşı küçükse kuralları aklında tutması zorlaşabilir ve o zaman da hazırladığınız listenin bir işlevi olmayabilir.

İnternette karşınıza çıkan hazır listeleri kullanmak isteyebilirsiniz ancak her kural her aileye uygun değildir. Siz bazı konularda daha esnek veya daha katı bir tutuma sahip olabilirsiniz. Bu nedenle ailecek hazırlayacağınız bir liste sizin aileniz için daha işlevsel olacaktır. Listeyi hazırlarken maddelerin oluşturulmasında çocuğunuza da söz hakkı verirseniz çocuğunuz kuralları uygulamakta daha istekli olduğunu göreceksiniz. Kuralları belirlerken, yapılmaması gereken şeylerin nedenlerini konuşmanız ve alternatif çözümler sunmanız da kuralların işlevselliğini artıracaktır.

Bir anlık yapılan kural ihlali ne gibi sonuçlar doğuruyor?

Çocuklarda disiplinin en hassas noktalarından biri de tutarsızlıktır. Ebeveynler zor durumda kaldığında veya o an acelesi olduğunda koyulan kuralları ihlal edebiliyorlar. Tabi bu da çocukların “Demek ki kurallara her zaman uymamıza gerek yokmuş.” diye düşünmesine sebep olabiliyor. Böyle düşünen bir çocuk kurala uymaya devam etmediğinde ebeveynin tepkisiyle karşılaşıyor ve “Ama o gün kurala uymamıştık.” diyebiliyor. Böyle bir durumla karşılaşmamak için kuralları koyarken, her zaman uygulayabileceğimiz kurallar olmasına dikkat etmeliyiz.

Sıklıkla karşılaşılan diğer bir durumda ebeveynin bir konuda çocuğa hayır demesi ve çocuğun ağlamasıyla ebeveynin verdiği kararı değiştirmesi. Ebeveynler tarafından yapılan bu tutarsızlığı, çocuk “Eğer ağlarsam her istediğimi yaparlar.” olarak algılıyor ve bu davranışı öğreniyor.  Çocuk daha sonra ebeveyninin izin vermediği bir şey için ağlıyor, kendini yerlere atıyor ve istediği şeyi elde ediyorsa bu davranış pekişmiş oluyor. Aileler de “Bir türlü sözümü dinlemiyor bizi dışarda rezil ediyor ağlıyor, tekme atıyor ne yapalım biz de dediğini yapmak zorunda kalıyoruz.” diyorlar. Çocuğunuz elbette sınırları zorlamaya çalışabilir. Ancak burada önemli olan ebeveyn olarak sizlerin kararlı duruşudur. Bir süre sonra çocuk, kurallar konusunda kararlı bir ebeveyn gördüğünde ne yaparsa yapsın kuralların değişmeyeceğini öğrenecektir.


Psikolog