Çocukların ekranlarla geçirdiği süre, pek çok evde zaman zaman gündeme gelen konulardan biri. Özellikle evde uzun saatler geçirildiğinde televizyon açmak ya da tabletten bir şeyler izlemek kolay bir seçenek haline geliyor. Üstelik ekranlar yalnızca çocukların değil, yetişkinlerin de günlük hayatının bir parçası. Bu yüzden ekran süresini azaltmak her zaman düşünüldüğü kadar kolay olmuyor.
Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) 2019'da yayımladığı önerilere göre 2 yaşından küçük çocuklar için ekran karşısında hareketsiz geçirilen süre önerilmiyor. 2–4 yaş arasında ise bu sürenin günde 1 saati geçmemesi, mümkünse daha az olması tavsiye ediliyor. Bu rakamları duymak kolay; her gün uygulamak ise o kadar kolay değil.
Yine de çocuklarla ekran olmadan vakit geçirmek için çok kapsamlı planlar yapmaya gerek yok. Evdeki birkaç eşya, birlikte hazırlanan bir yemek ya da akşamları okunan bir kitap bile güzel bir başlangıç olabilir. Önemli olan, çocuğun ilgisini çekecek ve birlikte yapmaktan keyif alacağınız şeyleri bulmak.
Hikaye Anlatmak ve Birlikte Kitap Okumak
Ekransız zaman geçirmek için akla gelen ilk seçeneklerden biri kitap okumak. Özellikle uyku öncesinde birlikte kitap okumak, günün daha sakin geçen anlarından biri olabilir. Ancak her zaman bir kitaba bağlı kalmak da gerekmiyor.
Bazen hikayeyi siz başlatıp devamını çocuğunuza bırakabilirsiniz. Örneğin ormanda yolunu kaybeden küçük bir tavşanın başına neler geldiğini birlikte düşünmek bile yeterli. Çocuk hikayeye yeni karakterler ekleyebilir, olayları değiştirebilir, hatta her seferinde farklı bir son uydurabilir.
Hikayeler uydurmak, bunun üzerine konuşmak için belirli bir zamana gerek yok. Arabada yolculuk ederken, parkta otururken ya da akşam yatmadan önce birkaç dakikalık bir hikaye bile çocuklar için hem keyifli, hem de faydalı oluyor.
Hikaye dinlemeyi seven çocuklar için sesli hikayeler de iyi bir seçenek. Örneğin LUMA gibi ekransız hikaye kutularında çocuk, telefon ya da tablet açmadan dinleyeceği hikayeyi veya şarkıyı tuşa basarak kendisi seçebiliyor. Siz akşam yemeğini hazırlarken bile ekranda oyalanmak yerine bir masal dinlemiş oluyor.
Evdeki Malzemelerle Oyun Kurmak
Çocukların bazen oyuncaklarından çok, oyuncakların geldiği kutularla ilgilendiğini fark etmişsinizdir. Büyük bir karton kutu, birkaç yastık veya eski bir çarşafla saatlerce oynayabilirler. Salonda kurulan küçük bir çadır, oyuncakların saklandığı gizli bir ev ya da karton kutulardan yapılan bir araba, evde geçirilen bir günü çok daha eğlenceli hale getirebilir.
Üstelik bu oyunlarda her şeyi önceden düşünmek de gerekmiyor. Çocuklar çoğu zaman oyunun nasıl ilerleyeceğine kendileri karar veriyor. Birkaç dakika önce ev olan kutu, biraz sonra bir gemiye dönüşebiliyor. Siz de oyuna katılıp çocuğun hayal ettiği senaryoya eşlik edebilirsiniz.
Resim yapmak, oyun hamuruyla oynamak veya renkli kağıtlardan şekiller kesmek de evde yapılabilecek basit etkinliklerden. Özellikle küçük çocuklarla yapılan çalışmalarda ortaya ne çıktığından çok, birlikte geçirilen zaman önemli. Bazen yarım saat boyunca yapılan bir resimden geriye yalnızca birkaç renkli çizgi kalıyor ama çocuk için o sırada yaşananlar çok daha anlamlı olabiliyor.
Günlük İşleri Birlikte Yapmak
Çocuklarla vakit geçirmek denildiğinde genellikle oyun oynamak akla geliyor. Oysa evde yapılan sıradan işler de birlikte zaman geçirmek için güzel fırsatlar sunuyor.
Örneğin mutfakta kurabiye hazırlarken çocuğunuzdan malzemeleri karıştırmasını isteyebilirsiniz. Sebzeleri yıkamak, sofraya peçeteleri yerleştirmek veya hazırlanan hamura şekil vermek de yaşına göre üstlenebileceği küçük görevlerden. Mutfakta işler biraz daha yavaş ilerleyebilir, etraf normalden fazla dağılabilir. Ama birlikte bir şeyler hazırlamak çoğu çocuk için başlı başına eğlenceli.
Benzer şekilde çamaşırları renklerine göre ayırmak, oyuncakları düzenlemek veya balkondaki çiçekleri sulamak da küçük bir oyuna dönüşebilir. Çocukların bazen yalnızca yetişkinlerin yaptıklarına katılmak istemesi bile yeterli.
Biraz Hareket, Biraz Açık Hava
Evde uzun süre kalındığında çocukların hareket etme ihtiyacı daha belirgin hale gelebiliyor. Böyle zamanlarda birkaç minderle hazırlanan küçük bir engel parkuru, müzik eşliğinde dans etmek veya evin içinde saklambaç oynamak iyi bir seçenek olabilir.
Dışarı çıkma imkanı varsa parkta geçirilen kısa bir zaman da günün havasını değiştirebilir. Mahallede yapılan bir yürüyüş, yol boyunca görülen hayvanlar veya parkta toplanan yapraklar bile çocukların ilgisini çekebilir. Yerde yürüyen karıncaları izlemek ya da farklı taşlar bulmak gibi anlarda sürekli yeni bir oyun önermek yerine çocuğun neyle ilgilendiğini görmek daha iyi olabilir.
Yaşa Göre Ekransız Fikirler
|
Yaş |
Deneyebileceğiniz fikirler |
|
1–2 yaş |
Kutuya oyuncak koyup çıkarmak, tencere ve kaşıkla ses çıkarmak, resimli kitaplarda hayvanları göstermek |
|
2–3 yaş |
Yastıklardan çadır kurmak, oyun hamuru, kısa şarkılarla dans etmek |
|
3–5 yaş |
Birlikte hikaye uydurmak, mutfakta küçük görevler, minderlerle engel parkuru |
Bunlar kesin sınırlar değil. Aynı yaştaki iki çocuk çok farklı şeylerden hoşlanabilir; en iyi rehber çocuğunuzun ilgisi.
Her Boş Anı Doldurmak Gerekmiyor
Ekran süresini azaltmaya çalışırken karşılaşılan durumlardan biri de çocukların sıkıldıklarını söylemesi. Özellikle ekran kullanmaya alışmış çocuklar, ilk başta başka ne yapabileceklerini bulmakta zorlanabilir.
Ancak her sıkıldıklarında yeni bir etkinlik hazırlamak gerekmiyor. Bir süre kendi başlarına oyalanmalarına fırsat vermek de önemli. Bazen oyuncaklarını karıştırırken eski bir oyunlarını hatırlıyor, bazen de hiç beklenmedik bir şeyle ilgilenmeye başlıyorlar.
Ekransız zaman için katı kurallar koymak yerine evin günlük düzenine küçük alışkanlıklar eklemek daha kolay olabilir: akşam yemeğinden sonra birlikte bir oyun, hafta sonu bir yürüyüş ya da yatmadan önce bir kitap.
Sonuçta çocuklarla geçirilen her anın özel bir etkinliğe dönüşmesi gerekmiyor. Bazen mutfakta birlikte geçirilen on dakika, bazen salonda kurulan bir oyun, bazen de günün sonunda anlatılan kısa bir hikaye yeterli. Ekranların biraz geri planda kaldığı zamanlarda, birlikte yapılabilecek ne kadar çok şey olduğu da daha kolay fark ediliyor.
Yazar: Ece Çakmak Loenen, ürün stratejisti, inovasyon odaklı girişimci ve çocuklar için ekransız şarkı ve hikaye kutusu LUMA'yı geliştiren Lumaverse'ün kurucu ortağı
