Genelde kötü bir tuvalet yapma deneyimi yaşadıktan sonra çocukların dışkısını yapmaktan çekindiği gözlemlenmektedir. Bu deneyimden sonraki zamanlarda da tuvaletini yaparken canının acıyacağını düşünen çocuk, dışkısını tutmaya başlar. Tutulan dışkıyla birlikte çocuğun canı gerçekten yanar ve acı vererek tuvaletini yapar. Çocuğun tuvaletini yaptığında “canım acıyacak” düşüncesi gerçekleşmiş olur. Böylelikle bu durum kısır döngü halini alır.
Bir başka kısır döngü ise ebeveynlerin çocuklar üzerindeki kontrol duygusudur. Ebeveynlerin kontrol duygusu çok yoğun olduğunda, çocuk bu kontrol ihtiyacını ve gücünü kendi elinde tutmak ister. Çocuk, kakasını tutmayı kendisine ait olan tek kontrolü olarak görür ve onu istediği yere yapabilir düşüncesiyle hareket eder. Anne ve baba bu kaka konusunda takılıp kaldığı için, çocuk bunu merkezde tutarak onlardan ilgi alır. Ve bunu istediği gibi kullanır. Bu çocuğun özerklik, bağımsızlık sembolüdür. Çocuk bize ‘Benim istediğim olacak, kontrol bende, kakaya hâkimim.’ mesajı verir. Bazı çocuklarda klozeti büyük ve içine düşülebilir olarak algılıyor olabilir ve bu yüzden bir korku geliştirmiş olabilirler.
Çocuk stres altında olduğundan kakasını tutuyorsa çocukta stres yaratan faktör ortadan kaldırılmalıdır. Aile içerisinde veya başkalarının yanında çocuğun kakasını tuttuğu üzerine konuşulmamalıdır. Çocuğun tuvalet ihtiyacının olup olmadığı aile tarafından sıklıkla takip edilmemelidir. Yapması gerektiğini yapmadığının farkında olan çocuk, bu konunun üzerine konuşulduğunda daha çok stres ve baskı altında hissetmektedir. Bu konuşmalar ek olarak çocuğun özgüvenini zedeleyebilmektedir.
Kaka Tutma Probleminin Psikolojik Nedenleri
- Ebeveynlerin çocuk üzerinde kontrol duygusu çok fazla ise çocuk kontrol ihtiyacını belli şeyler üzerinde gösterebilir, kaka tutma da bunlardan biridir.
- Genellikle 2-4 yaş arasında görülen bu problem kakaya hâkimim mesajı vererek çocuğun bağımsızlık sembolü olabilmektedir.
- Çocuk tuvalet eğitimine hazır olmadan eğitime başlanmış olabilir.
- Tuvalet eğitimi sırasında çocuğun hayatında başka değişimler varsa (boşanma, ev değiştirme) bu da kaka tutma problemine yol açabilir.
- Annenin mükemmeliyetçi bir yapıdaysa çocuk bu konuda zorluk yaşayabilir.
- Çocuk tuvalet eğitimi sırasında ısrarcı ya da cezalandırıcı tutumlara maruz kaldıysa tuvalet eğitimin süresi uzayabilir ya da zorlaşabilir.
- Bakım veren bireylerin tuvalet eğitimi konusunda farklı tutumları da çocuğun tuvalet konusunda tepki göstermesine neden olabilir.
- Depresyon, kaygı bozukluğu ya da OKB gibi problemlerde de çocuklarda kaka sorunsalı ortaya çıkabilir.
- Çocuk, merkezdeki ilgiyi çok iyi kullanır. Onun için önemli olan ilgi odağını bulmaktır. Eğer çocuk ilgi odağını bulup aileyi kendi istediği yöne çevirirse çocuk merkezli yaklaşımın temelini oluşturur. Yani evdeki hakimiyet sadece çocuktan oluşur.
- Çocuklarda kaka tutan aileler ne yapmalı; öncelikle kontrol duygusundan vazgeçmeli, kızmamalı, sabırlı olunmalı devam ederse en kısa zamanda bir pedagog çocuk psikoloğuna götürmeniz iyi olur. Özellikle kaka tutma da oyun terapisi çok etkili olan bir yöntemdir.
Bahar İkra Dener
Uzman Klinik Psikolog
